Soru: İhbar tazminatı nedir? Hangi hallerde ödenir ve nasıl hesaplanır?
1. İhbar Tazminatı Nedir ve Ne Zaman Ödenir?
İş sözleşmesi feshedilmeden önce tarafların (işçi veya işveren) birbirine yasal bir bildirim süresi tanıması gerekir. Bu süreye uyulmadan yapılan fesihlerde, süreyi beklemeyen tarafın karşı tarafa ödediği tazminata "İhbar Tazminatı" denir.
İşveren öder: İşçiyi haklı bir neden olmaksızın, bildirim süresini beklemeden işten çıkarırsa.
İşçi öder: Haklı bir nedeni (mobbing, maaş ödenmemesi vb.) olmaksızın, bildirim süresine uymadan "bugün bırakıyorum" diyerek istifa ederse.
2. İhbar Süreleri ve Hesaplama Yöntemi
Tazminat tutarı, işçinin o iş yerindeki kıdemine göre belirlenen haftalık süreler üzerinden hesaplanır:
6 aydan az çalışma: 2 hafta
6 ay - 1,5 yıl arası çalışma: 4 hafta
1,5 yıl - 3 yıl arası çalışma: 6 hafta
3 yıldan fazla çalışma: 8 hafta
Hesaplama Matrahı: Tazminat, işçinin sadece çıplak maaşı üzerinden değil, "Giydirilmiş Brüt Ücret" (maaş + yol + yemek + düzenli sosyal yardımlar) üzerinden hesaplanır.
3. Kritik Soru: Ödeme Net mi, Brüt mü Yapılır?
Burada büyük bir kafa karışıklığı yaşanmaktadır:
İhbar tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır.
Bu tutardan Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesilir (SGK primi kesilmez).
Kesintiler yapıldıktan sonra ortaya çıkan net tutar karşı tarafa ödenir. İşçinin cebinden çıkan veya cebine giren rakam her zaman vergileri düşülmüş "net" rakamdır.
4. İşveren İşçinin Maaşından "İhbar" Kesintisi Yapabilir mi?
İşverenlerin en çok düştüğü hata budur. İşçi ihbar süresine uymadan işi bıraksa bile;
Mahsup Yasağı: İşveren, mahkeme kararı veya işçinin yazılı onayı (muvafakatnamesi) olmadan, işçinin hak ettiği son maaşından veya yıllık izin alacağından "İhbar tazminatı borcun var" diyerek doğrudan kesinti yapamaz.
Ücretin Korunması: İş Kanunu uyarınca ücret kutsaldır. İşveren tazminat alacağını istiyorsa ya işçiden yazılı onay almalı ya da arabulucu/mahkeme yoluyla bu tutarı talep etmelidir. Aksi takdirde işçi, "maaşım eksik ödendi" diyerek dava açabilir.
Sonuç Olarak: İhbar tazminatı sadece işçinin hakkı değil, aynı zamanda işvereni de koruyan bir mekanizmadır. Ancak hesaplamanın "giydirilmiş brüt" üzerinden yapılması ve kesinti için "yazılı onay" şartı, tarafların mahkemelik olmaması için en kritik kurallardır.