SORU: “08:30-20:30 / 20:30-08:30 şeklinde 12 saatlik vardiyalarla çalışıyorum. Pazar günleri çalışma mecburi tutuluyor, bayramlarda da çalışılacağı söyleniyor. 3 aydır 'eleman yok' denilerek idare etmem isteniyor. Fazla mesai onay formunu imzalamadım. Bu şartlar altında işi haklı sebeple nasıl bırakabilirim?”
CEVAP: Değerli okurumuz, anlattığınız tablo Türk İş Hukuku’nun emredici hükümlerinin açıkça ihlal edildiğini göstermektedir. İşvereninizin "eleman yok, idare et" söylemi hukuki bir mazeret değil, bir hak ihlalidir.
İşte haklı fesih yolunda izlemeniz gereken yasal dayanaklar:
1. Çalışma Süresi Sınırı Aşılmıştır İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Fazla mesai dahil bir işçi günde 11 saatten fazla çalıştırılamaz. Sizin 12 saatlik vardiyanız (yemek ve dinlenme molaları düşülse dahi) bu sınırı zorlamakta veya aşmaktadır. Gece çalışmalarında ise 7,5 saat sınırı kesin olup, aşılması doğrudan kural ihlalidir.
2. Onay Vermediğiniz Mesai Dayatılamaz Yıl başında fazla mesai onay formunu imzalamamanız en doğal hakkınızdır. İş Kanunu uyarınca, fazla çalışma için işçinin yazılı onayının alınması şarttır. Onay vermediğiniz halde sizi fazla mesaiye zorlamak, işçi lehine haklı fesih (İş Kanunu Madde 24/II) imkanı doğurur.
3. Hafta Tatili ve Bayram Çalışması Pazar günleri çalışmanın "mecburi" tutulması ve hafta tatilinin kullandırılmaması anayasal bir hak olan dinlenme hakkının ihlalidir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması için de yine işçinin onayının olması gerekir.
İzlenmesi Gereken Yol:
Noter Kanalıyla İhtar: Sadece sözlü itiraz yetmez. İşverene noter aracılığıyla bir ihtarname göndererek; yasal çalışma sürelerinin aşıldığını, hafta tatillerinin kullandırılmadığını ve fazla mesaiye onayınız olmadığını belirterek iş sözleşmenizi "haklı nedenle" fesh ettiğinizi bildirmelisiniz.
Alacakların Talebi: Haklı fesih yaptığınızda, kıdeminiz 1 yılı doldurmuşsa kıdem tazminatınızı, ödenmeyen tüm fazla mesai ücretlerinizi, hafta tatili ve bayram genel tatil alacaklarınızı talep etme hakkınız doğar.
Sonuç: "Eleman yok" gerekçesi işverenin yönetim riskidir, bu risk işçiye yüklenemez. Yasaya aykırı çalışma koşulları size tazminatlı ayrılış kapısını açar.