TÜİK eylül ayı enflasyonunu açıkladı. Tüketici fiyatları eylülde aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 29,73 arttı. Temmuz (yüzde 1,78) ve ağustos (yüzde 1,84) ile birlikte SSK, Bağ-Kur ve tarım emeklilerinin ocak zammını belirleyecek altı aylık dönemin ilk üç ayı kapandı. Üç aylık enflasyon farkı yüzde 5,56 oldu.
Bu rakam bir zam oranı değil, yarım kalmış bir hesap. Nihai oran ekim, kasım ve aralık verileri de açıklandıktan sonra, temmuz-aralık dönemi için belli olacak.
Bu rakam ne anlama geliyor?
SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıkları, ocak ve temmuzda altı aylık enflasyon farkı kadar artırılıyor. Yani bugün elimizdeki yüzde 5,56, ocak zammının yarısı. Yılın ikinci yarısı tamamlanmadan "emekli yüzde şu kadar zam alacak" demek mümkün değil.
Öne sürülen senaryolar ise tahmin, resmî veri değil. Bir sosyal güvenlik uzmanının hesabına göre Merkez Bankası'nın yıl sonu enflasyon tahmini olan yüzde 28 gerçekleşirse, ikinci altı aylık fark yüzde 8,70 civarında oluşacak. Piyasa Katılımcıları Anketi'ndeki yüzde 29,43 gerçekleşirse yüzde 9,97 olacak. Bu iki oranı yakalamak için son üç ayda kabaca yüzde 3 ile yüzde 4,2 arasında bir birikimli artış gerekiyor (benim hesabım). Yani bunlar matematiksel senaryolar. Kesin oran ancak aralık verisiyle belli olur.
Asıl mesele: taban aylık
Haberlerde en çok gözden kaçan nokta şu: Bugün en düşük emekli aylığı 23.552 TL. Bu tutar, temmuzda yılın ilk altı ayının enflasyonu olan yüzde 17,76'nın 20.000 TL'lik eski tabana uygulanmasıyla kanuni düzenleme yoluyla belirlenmişti.
Kök aylığı (zam öncesi bağlanan aylık) yeni zamla birlikte bu tabana ulaşmayan emeklilere farkı tamamlayarak 23.552 TL ödeniyor. Dolayısıyla kök aylığı tabanın altında kalan emeklilerde ocakta yapılacak yüzde artış, bu aylığa yansımayabilir. Taban aylığın yeni zamla yükselmesi için yeniden yasal düzenleme gerekir. Önceki dönemlerde bu düzenleme kanun teklifiyle yapıldı. Bu yüzden gözler yine Meclis'te.
Yukarıdaki senaryolara göre taban aylığın 25.600 TL ile 25.900 TL bandına çıkması bekleniyor. Bu da bir hesap, bir taahhüt değil.
Meclis'teki üç teklif: İçeriği ne, durumu ne?
Yeni yasama yılının başlamasıyla muhalefet milletvekilleri emeklilere yönelik üç teklif sundu:
1. Emekli tatil desteği. 5510 sayılı Kanun'un Ek 18'inci maddesine dayanıyor. Her yıl haziranda, net asgari ücret tutarında bir destek verilecek. Destek yalnızca yurt içi dinlenme tesislerinde kullanılabilecek, uygulama usulünü SGK belirleyecek.
2. Aylık bağlama oranı (ABO) artışı. Mevcut sistemde her 360 günlük prim için yüzde 2 olan oran yüzde 3'e çıkarılıyor. Teklif kabul edilirse 25 yıl çalışmış birinin ABO'su yüzde 50'den yüzde 75'e yükselecek. Geçici maddeyle daha önce bağlanmış aylıkların da yeni oranla güncellenmesi öngörülüyor. Bu teklif 23 Eylül'de sunuldu.
3. İntibak düzenlemesi. 5510 sayılı Kanun'a Ek Madde 25 eklenmesi öngörülüyor. 506 sayılı Kanun'daki gösterge tablosu ve memur aylık katsayısı esas alınacak. ABO tabanı yüzde 60'tan başlayacak, yaş ve gün artırımlarıyla birlikte hiçbir koşulda yüzde 85'i geçemeyecek. Yeni hesap mevcut aylıktan düşük çıkarsa mevcut aylık ödenmeye devam edecek. Geriye dönük toplu ödeme yapılmayacak. Amaç, farklı dönemlerde emekli olanlar arasındaki aylık farkını azaltmak.
Önemli not: Bu tekliflerden biri 28 Eylül'de TBMM Başkanlığı'na sunuldu ve 1 Ekim'de komisyonlara sevk edildi. Plan ve Bütçe Komisyonu esas, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu tali komisyon. Meclis kayıtlarında durumu "komisyonda". Kanunlaşmadı, Resmî Gazete'de yayımlanmadı, hiçbir emekli aylığına yansımadı.