SORU: "Sigorta acentesinde işe başlarken bana özel bir sözleşme imzalattılar. Maddede; '6 aydan önce işten ayrılmak isterseniz 1000 $ tazminat ödersiniz' yazıyor. Henüz 6 ayım dolmadı ama ayrılmak istiyorum. Bu parayı ödemek zorunda mıyım? İhbar sürem ve yasal haklarım nelerdir?"
CEVAP:
Değerli okurumuz, işverenlerin personeli elde tutmak için kullandığı bu tip "tazminat" maddeleri, İş Kanunu ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde çok sıkı şartlara bağlanmıştır. Çoğu zaman bu maddeler hukuken "ölü doğmuş" kabul edilir.
1. Bu Madde Neden Geçersiz Olabilir? (Geçersizlik Nedenleri)
Eğer sözleşmenizdeki madde aşağıdaki özelliklerden birini taşıyorsa, o 1000 doları ödemek zorunda kalmazsınız:
Tek Taraflılık: Sözleşmede sadece işçinin istifası halinde tazminat ödeyeceği yazıyor, ancak işverenin işçiyi haksız çıkarması halinde bir tazminat öngörülmüyorsa bu madde kesin olarak geçersizdir.
Eğitim Karşılığı Olmaması: İşveren size özel, maliyetli ve belgelenebilir bir eğitim (sertifika programı vb.) vermemişse, sadece "işi öğrendiniz" diyerek tazminat talep edemez.
Asgari Süre ve Baskı: İşçinin anayasal hakkı olan istifa hakkını tamamen ortadan kaldıracak kadar uzun süreli veya fahiş rakamlı maddeler hukuka aykırıdır.
2. Bir Cezai Şart Hangi Koşullarda Geçerli Sayılır?
Bir tazminat maddesinin mahkemede kabul görmesi için şu 4 şartın aynı anda bulunması gerekir:
Karşılıklılık: İşçi için öngörülen ceza, aynı şartlarda işveren için de yazılmış olmalıdır (Eşitlik ilkesi).
Somut Fayda/Eğitim: İşçiye, piyasa değerini artıracak somut bir eğitim verilmiş ve masrafı işveren tarafından karşılanmış olmalıdır.
Makul Süre: İşçiden beklenen "asgari çalışma süresi" yapılan işle ve verilen eğitimle orantılı olmalıdır (Örn: 6 ay veya 1 yıl).
Hakkaniyet (İndirim Hakkı): Rakam makul olmalıdır. Hakim, Borçlar Kanunu Madde 182/3 uyarınca, tutarı fahiş bulursa kendiliğinden indirim yapma yetkisine sahiptir.
3. İhbar Süreniz ve Yol Haritası
İhbar Süresi: 6 aydan az kıdemi olan işçinin ihbar süresi 2 haftadır. İstifanızı verip bu süreyi çalışırsanız "ihbar tazminatı" borcunuz da doğmaz.
Tavsiye: İstifanızı sunarken ihbar sürenize uyun. 1000 dolarlık madde tek taraflı ise, bu rakamın hukuken geçersiz olduğunu belirterek ayrılabilirsiniz.