Soru: 6 yıldır 08:00-18:00 arası çalışıyorum. İşyerim sistemi değiştirip 24 saat esasına göre 2 vardiyaya geçiyor. Bu yasal mı? Vardiyalı çalışmak istemiyorum, tazminatımı alıp çıkabilir miyim?
Yanıt:
1. 24 Saat Kesintisiz Çalışma ve "3 Vardiya" Zorunluluğu
4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelikler (Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) uyarınca:
Yasal Kural: İşin 24 saat kesintisiz devam ettiği işletmelerde, işçi postalarının en az üç olması zorunludur. (3 x 8 = 24 saat düzeni).
İstisna: Sadece turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetleri gibi bazı özel sektörlerde 2 vardiya (12 saat çalışma / 24 saat dinlenme) uygulamasına izin verilmiştir. Eğer işyeriniz bu istisnai sektörlerde değilse ve sizi 24 saatlik döngüde 12'şer saatlik 2 vardiyaya zorluyorsa, bu açıkça yönetmeliğe aykırıdır.
2. Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik (Madde 22)
6 yıl boyunca sabit gündüz düzeninde çalışan bir işçiyi, rızası dışında vardiyalı sisteme (hele ki gece çalışmasını da içeren bir düzene) geçirmek, iş sözleşmesinde esaslı bir değişikliktir.
İşveren bu değişikliği size yazılı tebliğ etmelidir.
Sizin bu değişikliği kabul etme zorunluluğunuz yoktur.
3. Tazminatlı (Haklı) Fesih Hakkı
İşveren yasal sınırları zorlayarak veya rızanız hilafına bu sistemi dayatırsa:
Kıdem Tazminatı: Çalışma şartlarının tek taraflı ağırlaştırılması ve yasal posta düzenine uyulmaması nedeniyle İş Kanunu 24/II-f uyarınca sözleşmenizi haklı nedenle feshedebilirsiniz.
6 Yıllık Emeğin Korunması: Bu durumda 6 yıllık kıdem tazminatınızı alarak ayrılma hakkınız doğar.
Sonuç:
İşveren hem vardiya sayısında (24 saatlik işte 2 posta yaparak) hem de çalışma düzenini rızanız dışı değiştirerek çift hata yapmaktadır.
Çalışanımıza tavsiyemiz:
Önüne konulan 2 vardiyalı çizelgeyi "Yasal mevzuata ve yerleşik çalışma düzenime aykırı olduğu için kabul etmiyorum" şerhiyle karşılamalıdır. İşveren geri adım atmazsa, 6 yıllık kıdemini yakmamak için süreci bir uzman (Avukat) eşliğinde ihtarname ile yönetmelidir.