SORU: Ocak ayında "fazla mesai onay formunu" imzalamadım ancak hafta içi gönüllü olarak mesai yaptım. İş yerim, bu formu imzalamadığım gerekçesiyle herkese yapılan yılbaşı zammını bana yansıtmadı. İşçinin mesaiye zorlanması yasal mıdır? Bu durumda ne yapmalıyım?
CEVAP: Değerli okurumuz, karşılaştığınız durum İş Hukuku’nun temel direklerinden olan "Eşit Davranma Borcu" ve "Çalışma Özgürlüğü" ilkelerine açıkça aykırıdır. İşverenin sergilediği bu tutum karşısında yasal haklarınız şunlardır:
1. Fazla Mesai İşçinin Onayına Tabidir: 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması şarttır. İşçi bu onayı vermek zorunda değildir. Yasal bir hakkın (onay vermeme hakkı) kullanılması, işçi aleyhine bir "cezalandırma" gerekçesi yapılamaz.
2. Ücrette Ayrımcılık Yasağı (Madde 5): İş Kanunu’nun 5. maddesine göre işveren, esaslı bir neden olmadıkça çalışanlar arasında ayrım yapamaz. İşyerindeki tüm çalışanlara uygulanan genel bir ücret artışının (yılbaşı zammı), sadece "fazla mesai formunu imzalamama" gerekçesiyle bir işçiye uygulanmaması, hukuken "ayrımcılık tazminatı" doğuran bir ihlaldir.
3. Yapılan Mesailerin Ücreti: Onay formunu imzalamamış olsanız dahi, fiilen gerçekleştirdiğiniz o "gönüllü" 4 saatlik çalışmaların ücretini işveren %50 zamlı olarak ödemekle yükümlüdür. Fiili çalışma, her koşulda ücreti hak ettirir.
4. İzlenecek Yol Haritası:
Yazılı İtiraz: İşverene veya İnsan Kaynakları birimine bir dilekçe ile başvurarak; zam yapılmama gerekçesinin yasal hakkınız olan "onay formu imzalamama" durumuna bağlanmasının hukuka aykırı olduğunu belirtin ve mağduriyetinizin giderilmesini talep edin.
Hukuki Süreç: Sonuç alınamaması durumunda, "ücret farkı" ve "ayrımcılık tazminatı" talebiyle arabuluculuk sürecini başlatabilirsiniz.
Haklı Fesih: Ücretin emsallerine göre ayrımcılık yapılarak eksik ödenmesi, Yargıtay içtihatlarına göre işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatını talep etme hakkı verir.