Soru: 10 yıldır yabancı ortaklı bir firmada çalışıyorum. Sözleşmemde 'fazla mesai ücreti aylık ücretin içindedir' maddesi olduğu söylenerek bugüne kadar hiç mesai ücreti ödenmedi. İşveren puantaj kayıtlarını tutmuyor ve şikayetlerde sadece idari para cezası ödeyerek kurtuluyor. Yüksek ücret alanlar için bu madde sınırsız çalışma hakkı verir mi? Puantajın olmadığı durumda iş merkezi giriş-çıkış kayıtları delil sayılır mı?
İş hukukunda "ücrete dahil fazla mesai" maddesi sıkça suistimal edilen, ancak Yargıtay içtihatlarıyla sınırları net çizilmiş bir konudur. Okurumuzun durumunu dört ana başlıkta inceleyelim:
1. "Fazla Mesai Ücrete Dahildir" Maddesinin Sınırı
Yargıtay, iş sözleşmelerine konulan bu maddeyi geçerli kabul etmekle birlikte, bunu yıllık 270 saatlik yasal fazla çalışma sınırı ile kısıtlamıştır.
Kural: Bu madde, sadece yılda 270 saate kadar olan çalışmaları kapsar.
İstisna: Yıllık 270 saati (aylık ortalama 22,5 saati) aşan her bir dakikalık çalışma, sözleşmede ne yazarsa yazsın, ayrıca ve zamlı olarak ödenmek zorundadır.
2. "Yüksek Ücret" Kriteri ve Sınırsız Çalışma
Hukukta "ücreti yüksek olan sınırsız çalıştırılır" diye bir kural yoktur.
Kriter: Ücretin "yüksek" sayılması, fazla mesai farkının maaş içinde makul bir karşılığı olduğunu göstermek içindir. Ancak bu durum işçiyi haftalık 45 saatlik yasal sınırın ve yıllık 270 saatlik ek limitin üzerindeki korumadan mahrum bırakmaz.
Üst Düzey Yönetici Ayrımı: Sadece mesaisini kendisi belirleyen, kimseden talimat almayan en üst düzey yöneticiler (CEO, Genel Müdür vb.) için mesai ücreti doğmayabilir. Ancak emir ve talimatla çalışan her personel için limitler geçerlidir.
3. Puantaj Kaydı Tutmamanın Hukuki Sonucu
İşverenin puantaj cetveli tutmaması ve sadece idari para cezasıyla kurtulması, iş yargılamasında bir "savunma" değil, aksine işveren aleyhine bir ** "karine"** oluşturur.
Çalışma sürelerini ispat yükü kural olarak işverendedir. İşveren geçerli bir kayıt (kartlı geçiş, puantaj, imza föyü) sunamazsa, işçinin sunacağı diğer yan deliller (tanıklar, yazışmalar vb.) mahkemece esas alınır.
4. İş Merkezi (Plaza) Giriş-Çıkış Kayıtlarının Delil Niteliği
İşyerinin bulunduğu iş merkezinin veya plazanın güvenlik kayıtları, iş hukukunda "objektif ve tarafsız delil" kategorisindedir.
Nereye Sunulmalı? İş müfettişleri bu kayıtları her zaman temin edemeyebilir. Bu kayıtlar asıl olarak İş Mahkemesi aşamasında, mahkeme aracılığıyla ilgili bina yönetiminden resmi yazı ile istenmelidir. İşveren, kendi kontrolünde olmayan bu kayıtların ibrazını engelleyemez.
💡 Sonuç ve Öneriler
Zamanaşımına Dikkat: Fazla mesai alacaklarında zamanaşımı 5 yıldır. 10 yıllık çalışmanın son 5 yılındaki tüm aşan mesailer talep edilebilir.
Delil Biriktirin: İş merkezi giriş kayıtlarının yanı sıra; geç saatte atılan e-postalar, iş talimatı içeren mesajlar ve işten ayrılmış olan çalışma arkadaşlarının tanıklığı davanın kazanılmasında anahtar rol oynar.
Sözleşme Örneği: İşveren sözleşme örneği vermekten kaçınsa dahi, dava aşamasında "Özlük Dosyası" mahkemece isteneceğinden o sözleşme gün yüzüne çıkacaktır.