Soru: Bir arkadaşım 3 ay bir şirkette çalıştı. 24.03.2026 tarihinde istifasını verdi ve 30.03.2026 tarihinde ayrıldı. 14 günlük ihbar önelinin olduğu söylenmiş ancak süre dolmadan ayrıldığı için 8 günlüğünü brüt ücreti üzerinden kesmişler. Bu tutar üzerinden onun adına gelir ve damga vergisi ödeyeceklerini söylemişler. Bu uygulama doğru mudur? Bir başka arkadaşımın başına gelen benzer bir olayda ihbar öneli kesintisi net ücreti üzerinde yapılmıştı. Dolayısıyla gelir ve damga vergisi kesintisinden bahsedilmemişti. Hangi uygulamanın doğru olduğu konusunda beni aydınlatırsanız sevinirim.
Cevap:
Bu soru, çalışma hayatında hem muhasebe tekniği hem de iş hukuku uygulamaları açısından en çok kafa karışıklığı yaratan konulardan biridir. Konuyu iki temel başlıkta netleştirmek gerekir:
1. Hesaplama Yöntemi: Neden "Brüt" Doğrudur?
Şirketin hesaplamayı brüt ücret üzerinden yapıp vergilendirmesi, teknik ve mali mevzuat açısından doğru olan yöntemdir.
Yasal Dayanak: İhbar tazminatı, işçinin "giydirilmiş brüt ücreti" üzerinden hesaplanır. İşçi ihbar süresine uymadığında, bu tutarı işverene tazminat olarak ödemekle yükümlüdür.
Vergi Boyutu: İşveren bu tutarı işçiden tahsil ederken (veya alacağından düşerken), bu işlem bir maliyet azalışı niteliği taşıdığı için üzerinden Gelir Vergisi ve Damga Vergisi tahakkuk ettirilerek bordrolaştırılması gerekir. Net rakam üzerinden yapılan kesintiler genellikle "pratik çözüm" odaklıdır ancak bordro tekniği açısından eksiktir.
2. Kritik Hukuki Engel: İşçi Onayı Olmaksızın Kesinti Yapılamaz!
Hesaplama yöntemi teknik olarak doğru olsa da, işverenin bu tutarı işçinin maaşından tek taraflı olarak kesmesi (mahsup etmesi) hukuka aykırıdır.
Takas ve Mahsup Yasağı: 4857 sayılı İş Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu (Md. 407/2) uyarınca; işçinin ücreti korunma altındadır. İşçinin yazılı muvafakati (onayı) bulunmadığı sürece, işveren işçiden olan bir alacağını (ihbar tazminatı dahil) işçinin ücretinden mahsup edemez.
Özetle:
Arkadaşınızın durumunda, şirketin brüt üzerinden vergi hesaplaması "muhasebeleşme" açısından doğrudur. Ancak arkadaşınız istifa dilekçesinde veya bir belgede "İhbar tazminatı borcumun alacaklarımdan mahsup edilmesini kabul ediyorum" şeklinde bir onay vermediyse, bu paranın maaştan doğrudan kesilmesi usulsüzdür. İşçi, onayı dışında yapılan bu kesintinin iadesini talep etme hakkına sahiptir.