Soru: İşveren, kendi şirket yönetmeliklerine dayanarak Disiplin Kurulu kararıyla bir çalışanın unvanını indirebilir mi ve buna bağlı olarak brüt ücretinde düşürme yapabilir mi? Bu uygulama yasal mıdır?
Cevap:
İş hayatında işverenin "yönetim hakkı" geniş bir alan kaplasa da, bu hak sınırsız değildir. Özellikle ücret ve unvan gibi iş sözleşmesinin en temel unsurları söz konusu olduğunda, işverenin tek taraflı iradesi katı yasal engellere takılır.
1. Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik (Madde 22)
4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi bu konuyu temelden çözmektedir. Bir işçinin ücretinin düşürülmesi veya unvanının tenzil edilmesi (düşürülmesi), hukuk dilinde "çalışma koşullarında esaslı değişiklik" niteliğindedir.
Yazılı Onay Şartı: İşveren, bu değişikliği ancak işçiye yazılı olarak bildirmek ve işçinin 6 iş günü içinde yazılı onayını almak kaydıyla yapabilir.
Onay Yoksa Değişiklik Yok: İşçi bu değişikliği kabul etmezse, işveren ücreti düşüremez ve unvanı değiştiremez. İşçinin suskun kalması, bu değişikliği kabul ettiği anlamına gelmez.
2. Şirket Yönetmeliği Kanunun Üzerinde Değildir
İşverenlerin en sık düştüğü yanılgı, "Kendi iç yönetmeliğimde disiplin cezası olarak ücret indirimi var" savunmasıdır. Ancak hukuk hiyerarşisi buna izin vermez:
Hukuki Hiyerarşi: Hiçbir iç yönetmelik, personel tüzüğü veya disiplin yönetmeliği; Anayasa, Kanun ve Emredici Hükümlere aykırı olamaz.
Ücret Kesme Cezası Sınırı: İş Kanunu Madde 38, işçiye verilecek ücret kesme cezalarını kesin bir sınırla çizmiştir: Bir işçiye disiplin suçu nedeniyle verilecek para cezası, bir ayda iki günlük kazancından fazla olamaz. Ücretin kalıcı olarak (örneğin 50.000 TL'den 40.000 TL'ye) düşürülmesi bir "ceza" değil, sözleşmenin açık ihlalidir.
3. Yargıtay’ın Yerleşik Görüşü:
Yargıtay, disiplin kurulu kararıyla bile olsa ücretin düşürülmesini "işçi aleyhine tek taraflı değişiklik" olarak kabul eder.
İşçinin Hakları: İşçi bu durumu kabul etmeyerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir (Madde 24/II-e) ve kıdem tazminatını talep edebilir.
Mobbing Riski: Unvan düşürme (demosyon) işlemi, işçinin kariyerine ve sosyal statüsüne saldırı olarak değerlendirilir ve "mobbing" (bezdiri) iddiasına güçlü bir zemin hazırlar.
Sonuç:
İşverenin kendi oluşturduğu bir kurulun kararıyla, işçinin rızası olmaksızın ücretini kalıcı olarak düşürmesi veya unvanını indirmesi hukuken geçersizdir. İşçi, eksik ödenen ücretlerini yasal faiziyle her zaman talep edebilir veya iş akdini haklı nedenle sonlandırarak yasal yollara başvurabilir.
Kısacası: Disiplin Kurulu kusur saptayabilir ancak kanuna aykırı ceza ihdas edemez.