Soru: Bir kurumda işçi statüsünde (SGK’lı) çalışıyorum. Aynı zamanda yüksek lisans yapıyorum. Tez hazırlamak veya derslere katılmak için yasal bir izin hakkım var mı? İşverenim bu konuda bana kolaylık sağlamak zorunda mı?
Hem profesyonel iş hayatını sürdürüp hem de akademik kariyer basamaklarını tırmanmak, günümüz çalışma dünyasında oldukça yaygın ancak yasal boşluklar nedeniyle yönetilmesi zor bir süreçtir. 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi çalışanlar için eğitim izni konusunu üç temel boyutta incelemek gerekir:
1. İş Kanunu’nda "Eğitim İzni" Düzenlemesi
Mevcut 4857 sayılı İş Kanunu’nda işverene, lisansüstü eğitim (yüksek lisans/doktora) gören işçisine ders saatleri veya tez hazırlığı için ücretli izin verme zorunluluğu getiren doğrudan bir madde bulunmamaktadır. Kanunda düzenlenen mazeret izinleri (evlilik, doğum, ölüm vb.) arasında "Eğitim İzni" yer almaz.
2. Toplu İş Sözleşmesi (TİS) ve Bireysel Sözleşmenin Önemi
Kanunda açık bir hüküm bulunmaması, bu hakkın sözleşmelerle düzenlenmesine engel değildir. Bu noktada iki dayanak öne çıkar:
Toplu İş Sözleşmesi (TİS): İş yerinde sendika varsa, TİS hükümleri mutlaka incelenmelidir. Birçok sözleşmede "Eğitim ve Öğrenim Yardımı" başlığı altında; haftalık belirli saatlerde ders izni veya sınav dönemlerinde ücretli/ücretsiz izin hakları tanımlanmıştır.
İş Sözleşmesi: İşe girerken imzalanan bireysel iş sözleşmesinde eğitim durumuna dair özel bir madde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
3. Anayasal Eğitim Hakkı ve İşverenin Gözetme Borcu
Yasalarda doğrudan bir gün sayısı belirtilmese de;
Anayasa Madde 42: "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz" hükmünü amirdir.
İyi Niyet Kuralları: İşveren, işçisini gözetme borcu gereği, işin işleyişini bozmadığı sürece işçinin eğitim saatlerine uygun vardiya düzenlemesi yapmak veya çalışma saatlerini kaydırmak konusunda "iyi niyetli" davranmalıdır. Yargıtay uygulamalarında, işverenin haklı bir neden olmaksızın eğitimi engellemesi, çalışma koşullarının ağırlaştırılması veya mobbing (bezdiri) unsuru olarak değerlendirilebilmektedir.
Uygulamada İzlenecek Yol
Resmi Başvuru: Yüksek lisans öğrenci belgesi ve ders programı ile birlikte, çalışma saatlerinin eğitime uygun şekilde (vardiya değişimi vb.) düzenlenmesini talep eden yazılı bir dilekçe kuruma sunulmalıdır.
Yıllık ve Ücretsiz İzin: Tez yazımının yoğun olduğu dönemlerde yıllık izin kullanılabilir veya işverenle mutabık kalarak belirli sürelerle ücretsiz izin talep edilebilir.
Akademik Kurum Faktörü: Üniversite hastaneleri gibi akademik çatısı olan kurumlarda, personelin lisansüstü eğitim taleplerine daha esnek yaklaşılması kurumsal kültürün bir gereğidir.
Sonuç: Yasada "şu kadar gün tez izni vardır" diyen bir madde bulunmamaktadır; ancak sözleşme hakları ve işverenin iyi niyet yükümlülüğü üzerinden çözüm üretilmesi en sağlıklı yöntemdir.