Soru: İşçinin izinsiz ve mazeretsiz olarak işe gelmemesi durumunda işveren ücret kesintisi yapabilir mi? Bu işlemin yasal dayanağı olan kanun maddesi hangisidir?
İşçinin mazeretsiz devamsızlık yapması durumunda işverenin uygulayabileceği yaptırımlar ve ücret kesintisinin yasal dayanakları 4857 sayılı İş Kanunu’nda net bir şekilde çizilmiştir. Burada iki temel ayrım bulunmaktadır:
1. Çalışılmayan Sürenin Ücretinin Ödenmemesi (Karşılıklılık İlkesi)
İş kanunu uyarınca ücret, kural olarak çalışılan sürenin karşılığıdır. İşçinin izinsiz gelmediği günlerde işverenin o günün ücretini ödeme yükümlülüğü yoktur.
Hafta Tatili Ücretine Etkisi (Madde 46): İşçi haftalık çalışma süresini (45 saat) doldurmadığı ve mazeretsiz gelmediği takdirde, o haftanın hafta tatili ücretine (pazar yevmiyesine) de hak kazanamaz. Dolayısıyla mazeretsiz 1 gün gelmeyen işçinin toplamda 2 günlük ücreti kesilebilir.
2. Disiplin Cezası Olarak Ücret Kesintisi (Madde 38)
Eğer işveren sadece çalışılmayan günün bedelini kesmekle yetinmeyip, bir "ceza" uygulamak istiyorsa, bu durum 4857 sayılı İş Kanunu’nun 38. maddesinde düzenlenmiştir:
Madde 38: "İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez."
Bu maddenin uygulanma şartları:
Sözleşme Şartı: İş veya toplu iş sözleşmesinde devamsızlık halinde ücret kesme cezası verileceği açıkça yazılı olmalıdır.
Kesinti Sınırı: Yapılacak ceza kesintisi bir ayda işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.
Paranın Akıbeti: Kesilen bu paralar işverende kalmaz; bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına, işçilerin eğitimi için yatırılmalıdır.
3. Haklı Nedenle Fesih Hakkı (Madde 25/II-g)
Devamsızlığın süresine bağlı olarak işverenin tazminatsız fesih hakkı doğabilir. Madde 25/II-g uyarınca;
Ard arda iki iş günü,
Bir ay içinde tatil ertesi iki defa,
Veya bir ayda toplam üç iş günü mazeretsiz devamsızlık, işverene haklı fesih imkanı tanır.
Önemli Not: Yapılacak her türlü işlemde (ücret kesintisi veya fesih) devamsızlık yapılan günler için mutlaka tutanak tutulmalı ve işçiden yazılı savunma istenmelidir. Savunma alınmadan yapılan cezai işlemler hukuki açıdan risk teşkil edebilir.