Özet: Anayasa Mahkemesi (AYM), işyerinde toplu sözleşmeden yararlandırılmama nedeniyle yapılan bireysel başvuruda, sendika ve toplu iş sözleşmesi hakkının kapsamının dar yorumlanamayacağına ve “kapsam dışı personel” gibi belirsiz sınıflandırmalarla çalışanların bu haktan mahrum bırakılamayacağına karar verdi. Yargılamada, personelin salt “kapsam dışı” olarak değerlendirilmesi yeterli gerekçe sayılamaz. Anayasanın 51 ve 53. maddeleri uyarınca toplu iş sözleşmesi ve sendika hakkının etkin korunması gerektiği vurgulandı.
📌 Kararın Künyesi
-
Karar Türü: Anayasa Mahkemesi (Bireysel Başvuru)
-
Esas No: 2022/18821
-
Karar No: (Henüz yayımlanmamış numara)
-
Tarih: 20 Mart 2025
-
İlgili Kanun/Madde: 6356 s. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 39; AYM Anayasa m. 51, m. 53
-
Yargı Yeri: T.C. Anayasa Mahkemesi
📌 Olayın Özeti
Başvurucu, bir işyerinde muhasebe şefi olarak çalışmış olup sendikalı işçilere uygulanan toplu iş sözleşmesi kapsamındaki ücret artışlarından kendisinin yararlandırılmadığını ileri sürmüştür. İşveren tarafından bu kişi ve benzeri çalışanlar “kapsam dışı personel” olarak değerlendirilmiş ve toplu sözleşme kapsamı dışında bırakılmıştır. Başvurucu, toplu iş sözleşmesinden doğan fark ücret alacakları ile diğer alacak talepleriyle birlikte iş mahkemesine başvurduysa da, derece ve istinaf mahkemeleri bu talepleri reddetmiştir.
📌 Mahkeme Değerlendirmesi ve Sonuç
Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun:
-
TİS kapsamı dışında bırakılmasının gerekçesinin yeterince açıklanmadığını,
-
Yasal ve anayasal haklardan mahrum bırakılmasının somut olgularla desteklenmediğini,
-
Sendika ve toplu iş sözleşmesi hakkının kapsamının dar yorumlanamayacağını,
belirterek, toplu iş sözleşmesinden yararlandırılmamasının sendika hakkının ihlali anlamına geldiğine karar verdi. Bu nedenle başvurucunun haklarının etkili yargısal inceleme ilkesine ve pozitif devlet yükümlülüklerine aykırı olarak ihlal edildiğine hükmedilmiştir.
🧠 Sonuç – Hukuki Değerlendirme (Karar Yorumu)
Bu karar, toplu iş sözleşmesinin uygulanması ve sendika hakkı bakımından çok önemli bir ilkeyi ortaya koyuyor:
📌 Toplu sözleşme kapsamı ve sendika hakkı, çalışanların iş tanımları (beyaz yakalı, kapsam dışı) gibi soyut sınıflandırmalarla sınırlandırılamaz.
Anayasa Mahkemesi’nin vurguladığı temel ilke şudur:
-
TİS hakkı yalnızca sendika üyeleri için değil, aynı zamanda sendika haklarının özünü oluşturan sendikal faaliyet ve toplu sözleşme hükümlerinden yararlanma hakkı açısından anayasal güvence altındadır.
-
“Kapsam dışı” personel tanımı, yasa ve Anayasa metinlerinde açıkça yer almadığı için bu statünün sendika hakkını sınırlamada referans kabul edilmesine hukuken itiraz edilebilir.
-
Bu tür olgularda mahkemeler, çalışanların yaptığı iş, görev ve sorumlulukları, ücret seviyeleri ve işyeri organizasyonu içindeki konumunu özellikle değerlendirmelidir. Salt statü sınıflandırması ile hukuksal sonuca varmak yeterli değildir.
👉 Uygulamada dikkat: İşverenler, sendika ve toplu sözleşme kapsamı belirlenirken İş Kanunu ve Sendikalar Kanunu’nda belirtilen ölçütlere uygun somut değerlendirmeler yapmalı ve “kapsam dışı personel” gibi sınıflandırmaları kişisel veya keyfi kriterlere dayandırmamalıdırlar.