Soru: İşveren tarafından, mesai bitiminde işyerinden ayrılan personelin çantalarının kontrol edilmesine ek olarak; 'polis araması' yöntemine benzer şekilde, kolların kaldırtılması suretiyle bedensel üst araması yapılması yasal mıdır? Bu uygulama, işçi açısından iş sözleşmesini haklı nedenle fesih gerekçesi sayılır mı ve manevi tazminat davasına konu edilebilir mi?
Değerli Takipçimiz
İşverenin, işyerinin güvenliğini sağlama ve malvarlığını koruma amacıyla belirli denetimler yapma "yönetim yetkisi" bulunsa da, bu yetki sınırsız değildir. Özellikle bedensel bütünlüğe müdahale içeren aramalar, hukukun temel ilkeleriyle çatışmaktadır:
1. Yönetim Yetkisinin Sınırı ve Ölçülülük İlkesi:
İşveren, güvenlik gerekçesiyle çanta araması gibi daha genel denetimler yapabilir (bu durumun iş sözleşmesinde veya iç yönetmelikte yer alması ve tüm personele eşit uygulanması kaydıyla). Ancak, elle üst araması veya çalışanı rencide edecek şekilde kolların kaldırtılarak arama yapılması "ölçülülük" ilkesine aykırıdır.
2. Kişilik Haklarının İhlali ve Anayasal Koruma:
TC Anayasası’nın 20. maddesi uyarınca herkes özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. İşçinin, bir suç şüphesi olmaksızın ve adli bir karar bulunmaksızın, sistematik olarak "şüpheli" muamelesine tabi tutulması; onur, şeref ve haysiyetini zedeleyen bir uygulamadır.
3. Haklı Nedenle Fesih (4857 Sayılı Kanun Madde 24/II):
İşverenin bu tür aşağılayıcı muameleleri, işçi açısından "ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller" kapsamında değerlendirilir. İşçi, onurunun kırıldığı ve çalışma ortamının katlanılamaz hale geldiği gerekçesiyle iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
4. Manevi Tazminat ve Dava Süreci:
Aramanın yapılış şekli, personelin diğer çalışma arkadaşları önünde küçük düşürülmesi ve uygulamanın süreklilik arz etmesi durumunda, işçi kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.