Soru: Metal iş kolunda, sendikalı bir iş yerinde 11 aylık belirli süreli sözleşme ile çalışmaktayım. Sosyal haklarımız kadrolu işçilerle aynı ancak ücret farkı var. Sözleşme bitiminde işten çıkarılırsam haklarım nelerdir?
Cevap: Belirli süreli iş sözleşmeleri, Türk İş Hukuku’nda istisnai bir uygulama olup, belirli şartlara bağlıdır. 11 ay gibi, tam bir yılın (kıdem ve izin hakkının) hemen öncesinde sona eren sözleşmeler, hem işçi hem de işveren açısından dikkatle incelenmelidir.
1. Sözleşmenin Niteliği: "Belirli" mi, "Belirsiz" mi?
İş Kanunu Madde 11 uyarınca, bir sözleşmenin belirli süreli yapılabilmesi için objektif ve esaslı bir neden (belirli bir işin tamamlanması, projenin bitişi vb.) gerekir.
Analiz: Metal sektörü gibi üretimin süreklilik arz ettiği bir iş kolunda, yapılan iş "daimi" nitelikteyse, sözleşmede "11 ay" yazsa dahi hukuk bunu "Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi" olarak kabul edebilir. Bu durumda işten çıkarma, "süre bitimi" değil "haksız fesih" olarak değerlendirilebilir.
2. Eşit Davranma İlkesi ve Ücret Farkı
İş Kanunu Madde 5, işverene "Eşit Davranma Borcu" yükler.
Aynı işi yapan, aynı verimi sağlayan ve aynı sorumluluğu alan işçiler arasında sadece sözleşme türüne (belirli/belirsiz) dayanarak ücret farkı yaratılamaz.
Hak Arama: Eğer kadrolu işçilerle aranızdaki tek fark sözleşme süresi ise, mahrum kaldığınız ücret farklarını ve yasal şartlar oluşmuşsa Ayrımcılık Tazminatını talep etme hakkınız doğabilir.
3. Sözleşme Sona Erdiğinde İzlenecek Yol
Sözleşmenizin yenilenmemesi durumunda şu hususlar kritiktir:
İşe İade Talebi: Eğer sözleşmenin belirli süreli yapılması için geçerli bir neden yoksa, sözleşmenin belirsiz süreli olduğu iddiasıyla (iş yerinde 30+ çalışan varsa) işe iade davası yoluna gidilebilir.
Kıdem ve İhbar Tazminatı: Normal şartlarda belirli süreli sözleşme sonunda bu tazminatlar doğmaz. Ancak; yargı, 12 aylık sürenin dolmasına çok kısa bir süre kala (11 ay gibi) yapılan fesihleri, işçinin kıdem tazminatı hakkını engellemeye yönelik "dürüstlük kuralına aykırı" bir davranış olarak görebilir.
Sendika ve TİS: İş yerinde sendika olması büyük bir avantajdır. Toplu İş Sözleşmesi'nde (TİS) sözleşmeli personelin hakları veya kadroya geçiş süreçleri hakkında özel düzenlemeler olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Özetle: Sözleşmenizin sona erdirilmesi durumunda, "süre doldu" gerekçesini kabul etmeden önce, yapılan işin niteliği ve ücret eşitsizliği hususlarını sendikanızın hukuk birimi veya bir uzman ile değerlendirmeniz, hak kaybını önleyecektir.