Soru: "Babam 1992 yılında vefat etti, 3700 gün Bağ-Kur primi vardı. Tek hak sahibi kız çocuğu olmama rağmen SGK bana %25 oranında aylık bağladı. Bazı yerlerde bu oranın %50 olması gerektiğini okuyorum. İtiraz etmeli miyim?"
Cevap:
Sosyal güvenlik mevzuatında hisse oranları, sadece "tek hak sahibi" olmanıza değil, aynı zamanda "tam yetim" (hem ana hem babanın vefat etmiş olması) olup olmamanıza göre değişir.
1. %25 Hissesi Ne Zaman Uygulanır? Eğer sadece babanız vefat etmişse ve anneniz hayattaysa (anneniz evli olduğu için aylık almasa bile veya kendi çalışmasından dolayı aylık almasa bile), sizin bir çocuk olarak hisseniz %25'tir. Kanun, eşin hayatta olduğu durumlarda (aylık almasa dahi) çocuk hissesini %25'te sabit tutar.
2. %50 Hissesi Ne Zaman Uygulanır? Hissenin %50'ye yükselmesi için şu şartın oluşması gerekir:
Sigortalının (babanın) vefatından sonra annenin de vefat etmiş olması veya annenin babadan önce vefat etmiş olması gerekir.
Yani çocuğun hem anasız hem babasız (tam yetim) kalması durumunda hisse %50'ye yükseltilir.
3. 1992 Vefat Tarihinin Önemi: Vefat 2008 öncesi (eski Bağ-Kur kanunu döneminde) olduğu için kurum hesaplamayı o günkü mevzuata göre yapar. Ancak güncel uygulamada, eğer anne de vefat etmişse ve siz "tam yetim" durumundaysanız, 5510 sayılı Kanun'un getirdiği avantajlı oranlar için düzeltme talep edebilirsiniz.
Sonuç olarak: Eğer anneniz sağ ise kurumun verdiği %25 oranı yasaya uygundur, itirazınızdan sonuç alamazsınız. Ancak anneniz de vefat etmişse ve buna rağmen %25 alıyorsanız, kurumdan hissenizin %50'ye yükseltilmesini talep etme hakkınız doğar.
Mağduriyetinizi gidermek ve hakkınız olanı almak için şu adımları sırasıyla takip etmenizi öneririm:
1. "Tam Yetim" Durumunuzu Netleştirin: Eğer anneniz de vefat etmişse, e-devlet üzerinden alacağınız bir vukuatlı nüfus kayıt örneği ile bu durumu belgeleyin. %50 hisse için en güçlü kozunuz budur.
2. SGK'ya Yazılı Başvuru (İtiraz) Yapın: Kurumun size bağladığı %25'lik orana karşı bir dilekçe verin. Dilekçenizde; "Dosyada başka hak sahibi kalmadığı ve tam yetim olduğum için 5510 sayılı Kanun’un 34. maddesi ve güncel Yargıtay içtihatları gereği hissemin %50’ye yükseltilmesini talep ediyorum" ibaresini mutlaka kullanın.
3. Geriye Dönük Farkları Talep Edin: Eğer bir hata varsa, sadece bugünkü maaşınızın yükselmesini değil; son 5 yıllık (zamanaşımı süresi) maaş farklarınızın da yasal faiziyle ödenmesini isteyin.
4. Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman) Yolu: SGK itirazınızı reddederse, dava açmadan önce ücretsiz olan Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurarak hakkaniyet denetimi isteyebilirsiniz. Bu yol, mahkeme masraflarından sizi kurtarabilir.
Yargı Yolu: Hakkınızı Mahkemede Aramaktan Çekinmeyin!
İdari başvurularınızdan sonuç alamazsanız, bu işin son noktası İş Mahkemeleridir. "Dava açmak zordur" algısını bir kenara bırakın; işte bilmeniz gerekenler:
Zamanaşımı Sınırı: Sosyal güvenlikte alacaklar genellikle 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Eğer bir yanlışlık varsa, her geçen gün alacağınızın bir kısmının erimesi demektir. Bu yüzden kararlı olup süreci başlatmak gerekir.
Dava Masrafları: Evet, dava açmanın bir maliyeti vardır ancak davayı kazandığınızda harcadığınız masrafları ve vekalet ücretini devletten (SGK’dan) geri alırsınız.
Emsal Kararlar Gücünüzdür: Yargıtay’ın "hak sahipliği oranları" ve "tek çocuk kalması" durumlarına ilişkin çok sayıda kullanıcı lehine kararı bulunmaktadır. Hakimler, kurumun katı yorumu yerine Yargıtay’ın bu hakkaniyetli kararlarını uygular.