Soru: "İşe giriş saatim 08:30, çıkışım 18:30. Gün içinde bir saat yemek molam var. Cumartesi günleri ise normal çıkış saatim 13:00. Mesai ücretimi hesaplarken maaşımı 225’e bölüp 1,5 katını alıyorum. Merak ettiğim şu: Cumartesi günü 08:30’da gelip 16:00’da çıkan bir kişi için mesai saati, brüt süre olan 7,5 saat üzerinden mi hesaplanır, yoksa yemek saati düşülerek mi?"
Değerli okuyucumuz, hesaplama yönteminiz (Maaş / 225 x 1,5) yasal olarak doğrudur. Ancak sürenin belirlenmesinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 68. maddesi devreye girer. Sorunuzun cevabı net: Yemek ve ara dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmaz.
1. Haftalık 45 Saat Sınırı
Sizin çalışma düzeninizde (hafta içi 9 saat net çalışma x 5 gün = 45 saat), yasal çalışma sınırı olan 45 saat zaten Cuma akşamı itibarıyla dolmaktadır. Bu nedenle Cumartesi günü yaptığınız her çalışma doğrudan "Fazla Mesai" statüsündedir.
2. Cumartesi Hesaplaması (08:30 - 16:00)
Bu saatler arasında iş yerinde geçirilen toplam süre 7,5 saattir. Ancak bu sürenin tamamı mesai olarak yazılamaz:
Mola Kesintisi: Kanuna göre 7,5 saatlik bir çalışma süresinde işverenin en az yarım saat (30 dakika) ara dinlenmesi vermesi zorunludur.
Net Çalışma: Eğer çalışan bu süre içinde yemek yemiş veya çay/sigara molası kullanmışsa, bu süre (örneğin 30 veya 60 dakika) toplam süreden düşülür.
Sonuç: Kişi 7,5 saat iş yerinde kalıp 30 dakika yemek molası verdiyse, bordrosuna 7 saat fazla mesai yansıtılmalıdır.
3. Püf Noktası: "Fiili Çalışma"
Yargıtay kararlarına göre fazla çalışma ücreti, işçinin fiilen çalıştığı süreler için ödenir. Eğer çalışan Cumartesi günü hiç mola vermeden, masabaşında veya telefonda kesintisiz çalışmışsa (ki bu durumun ispatlanması gerekir), o zaman 7,5 saatin tamamı mesai sayılabilir. Ancak genel uygulama, kullanılan mola süresinin brüt süreden düşülmesi yönündedir.
Özetle: Cumartesi 16:00'ya kadar kalan bir çalışan için hesaplama; toplam süreden (7,5 saat), kullanılan yemek ve ara dinlenme süresi düşülerek kalan net süre üzerinden yapılmalıdır.