Soru: "Bir mobilya fabrikasında iki kişi dönüşümlü olarak 08:00-16:00 ve 16:00-24:00 vardiyalarında çalışıyoruz. Ancak vardiya değişim günlerinde düzenimiz tamamen karışıyor. Örneğin; 08:00-16:00 vardiyasında olan kişi Cumartesi günü de çalışıyor, ardından hiç dinlenmeden gece 24:00-08:00 vardiyasına çağrılıyor. Diğer vardiyada ise 16:00-24:00 çalışan kişi, yine hemen ardından 24:00-08:00 mesaisine devam etmek zorunda kalıyor. Bu şekilde ayda toplam 30 saat ekstra mesai yapıyoruz. İnsan Kaynakları (İK) departmanı bize, 'İş Kanunu’na göre ayda sadece 1 gün dinlenmeniz yeterli' diyor. İş Kanunu’nda gerçekten böyle bir madde var mı? Bu uygulama yasal mı?"
Cevap: Vardiya Değişimlerinde "11 Saat" ve "Haftalık İzin" Kuralı
Değerli çalışan, İnsan Kaynakları departmanının "Ayda bir gün dinlenmek yeterli" iddiası tamamen asılsızdır ve 4857 sayılı İş Kanunu ile tamamen çelişmektedir. İşte kanunun emrettiği gerçekler:
1. Kesintisiz 11 Saat Dinlenme Kuralı
İş Kanunu'na göre, bir işçi mesaisi bittikten sonra yeni mesaisine başlamadan önce en az 11 saat kesintisiz dinlenmelidir. * Sizin durumunuzda; saat 16:00'da veya 24:00'te işten çıkan birinin, aynı gece 24:00'te tekrar işe başlatılması bu kuralın açık ihlalidir. Bu durum "dinlenme hakkının gaspı" anlamına gelir.
2. Gece Çalışma Süresi Sınırı (7,5 Saat)
İş Kanunu Madde 69 net bir sınır çizer: Gece çalışmaları günde 7,5 saati geçemez. * Sizin sisteminizde 16:00'da başlayıp gece 08:00'e kadar (üst üste iki vardiya) çalışılması durumunda toplam 16 saatlik bir çalışma söz konusudur. Bu, gece çalışma yasaklarını ve iş sağlığı güvenliği kurallarını ağır şekilde ihlal eder.
3. Haftalık Tatil Hakkı (Haftada 1 Gün)
İK'nın iddia ettiği "Ayda 1 gün dinlenme" diye bir kural hukukumuzda yoktur.
Doğrusu: İşçi, haftalık 45 saatlik çalışma süresini tamamlasın ya da tamamlamasın, 7 günlük zaman dilimi içinde en az 24 saat kesintisiz (Hafta Tatili) dinlendirilmek zorundadır. Yani dinlenme aylık değil, haftalık bir haktır.
4. Vardiya Değişimi Arasındaki Süre
Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelik uyarınca; vardiyası değişecek işçi, kesintisiz 11 saat dinlendirilmeden başka bir vardiyaya geçirilemez.
Özetle: İnsan Kaynakları'nın size söylediği "Ayda 1 gün dinlenme" kuralı İş Kanunu'nda yoktur; aksine bu, işçiyi sömürmeye yönelik bir uydurmadır. Haftalık en az 24 saat kesintisiz dinlenme ve her vardiya arası en az 11 saat mola yasal hakkınızdır.