Soru: Bir fabrikada İK uzmanı olarak görev yapmaktayım. İşkur kanalıyla istihdam edilen eski hükümlü bir çalışanımız, işi yavaşlatma ve ustabaşına karşı saygısız tutumlar sergilemektedir. Bu durumda işletme tarafından hangi yasal yollar izlenebilir ve dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?
Cevap:
İş yerlerinde eski hükümlü kadrosunda istihdam edilen çalışanların iş sözleşmeleri de diğer tüm çalışanlar gibi 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir. Bu statüdeki çalışanların disiplin süreçlerinde "ayrımcılık" iddiasına mahal vermemek adına, sürecin tamamen somut belgelere ve kanuni usullere dayandırılması büyük önem taşır.
1. Fiillerin Hukuki Niteliği ve Tasnifi:
İş disiplinine aykırı davranışlar genellikle iki ana başlıkta değerlendirilir:
İşin Yavaşlatılması (Performans ve Verimlilik): İşçinin kapasitesinin altında çalışması veya işi kasten yavaşlatması, İş Kanunu Md. 18 kapsamında "geçerli nedenle fesih" konusu olabilir. Ancak bunun için işçinin performans düşüklüğünün işleyişi aksattığına dair somut veriler ve önceden yapılmış uyarılar aranır.
Ustabaşına Saygısızlık (Ahlak ve İyi Niyet): Eğer bu tutum; hakaret, tehdit veya sataşma boyutuna ulaşıyorsa İş Kanunu Md. 25/2 uyarınca "haklı nedenle fesih" (tazminatsız) gündeme gelebilir.
2. Sürecin Yönetilmesinde Kritik Aşamalar
Bu tür uyuşmazlıklarda feshin hukuken sakatlanmaması için şu adımların izlenmesi genel bir uygulama pratiğidir:
Olay Tespit Tutanağı: Yaşanan olumsuzlukların (saygısızlık veya işi yavaşlatma) anlık olarak, şahitlerin imzasıyla tutanağa bağlanması ispat açısından temel taşıdır.
Savunma Hakkının Tanınması: İşçiye, isnat edilen fiiller açıkça belirtilerek yazılı savunma yapması için makul bir süre (genellikle en az 48 saat) tanınması, feshin usul yönünden geçerliliği için şarttır.
6 İş Günü Kuralı: Eğer haklı nedenle (tazminatsız) fesih yoluna gidilecekse, olayın öğrenildiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde sürecin tamamlanması yasal bir zorunluluktur.
Orantılılık İlkesi: Uygulanacak yaptırımın (uyarı, kınama veya fesih), işçinin kusuruyla orantılı olması gerekir. Daha önce benzer disiplin kaydı olmayan bir çalışan için doğrudan en ağır yaptırım olan fesih yoluna gidilmesi, yargılama aşamasında "ölçüsüz" bulunabilir.
3. İŞKUR Bildirimi ve Kontenjan Takibi
Eski hükümlü kontenjanından çalışan birinin iş akdi feshedildiğinde, işverenin yasal kontenjan yükümlülüğü devam eder. Bu kapsamda, fesihten itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a bildirim yapılması ve boşalan kadro için yeni bir talep oluşturulması, idari para cezalarıyla karşılaşmamak adına dikkat edilmesi gereken bir diğer husustur.
Not: Fesih gerekçesinin hiçbir aşamada işçinin "eski hükümlü" sıfatıyla ilişkilendirilmemesi, tamamen "iş yerindeki somut davranışlarına" dayandırılması, olası ayrımcılık davalarının önüne geçecek en güçlü argüman olacaktır.