Soru: Emeklilik, askerlik ve evlilik nedeniyle işten ayrılmalarda, çalışanın ihbar süresini doldurmak zorunda olmadığı doğru mudur? İşveren bu nedenlerle ayrılan işçinin kıdem tazminatından veya maaşından 'ihbar süresine uymadın' diyerek kesinti yapabilir mi?
İş Kanunu ve yerleşik yargı kararları çerçevesinde; Emeklilik, Muvazzaf Askerlik ve Kadın İşçinin Evlenmesi, iş sözleşmesini feshetmek için işçiye tanınmış yasal "haklı nedenler"dir. Bu durumlarda süreç şu şekilde işler:
1. İhbar Süresi Bekleme Zorunluluğu Yoktur
Normal bir istifada işçi, kıdemine göre (2 ila 8 hafta arası) ihbar süresi beklemek zorundadır. Ancak;
Emeklilik: Emeklilik hakkını kazanan (yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresini dolduran) işçi, SGK’dan aldığı "Emekli Olabilir" yazısını işverene sunduğu an sözleşmeyi derhal feshedebilir.
Evlilik: Kadın işçi, resmi nikah tarihinden itibaren 1 yıl içinde evlilik cüzdanı ile başvurarak ihbar süresi beklemeksizin ayrılabilir.
Askerlik: Muvazzaf askerlik ödevi nedeniyle ayrılan işçi, sevk belgesini sunduğu an işi bırakabilir.
Bu üç durumda da işçinin "önceden haber verme" veya "ihbar süresini çalışma" yükümlülüğü hukuken bulunmamaktadır.
2. İşveren İhbar Tazminatı Kesebilir mi?
Kesinlikle hayır. İşçi, yasadan doğan haklı bir nedenle sözleşmeyi sona erdirdiği için işverenin işçiden İhbar Tazminatı talep etme hakkı yoktur.
Hukuka Aykırı Kesinti: İşverenin, işçinin hak ettiği kıdem tazminatından veya içeride kalan maaş/izin alacaklarından "ihbar süresine uymadın" bahanesiyle kesinti yapması yasal değildir. Yapılan bu tür kesintiler işçi tarafından yargı yoluyla faiziyle geri alınabilir.
3. Kıdem Tazminatı Hakkı
Bu üç neden (Emeklilik, Askerlik ve Evlilik), işçiye en az 1 yıllık kıdemi varsa Kıdem Tazminatını alma hakkı verir. Sözleşmeyi işçi feshetmiş olsa dahi, bu özel nedenler tazminatın ödenmesini zorunlu kılar.
Hukuki sonuç ve öneri:
Emeklilik, askerlik veya evlilik gerekçesiyle ayrılan işçi, ihbar süresi beklemediği gibi kendisi de işverenden İhbar Tazminatı talep edemez. Çünkü feshi gerçekleştiren taraf işçinin kendisidir.
Not: Özellikle emeklilikte, SGK’dan alınan yazının işverene tebliğ edilmesiyle birlikte fesih o an hüküm doğurur. İşverenin "işler yoğun, bir ay daha kal" talebi hukuki bir zorunluluk değil, ancak işçinin rızasına bağlı bir ricadır.