Soru: Bir aracı kurumda ihtisas personeli olarak çalışıyorum. SPK tebliği uyarınca lisanslama sınavlarında gerekli ortalamayı tutturamayanlar görevine devam edemeyecek. Benim ortalamam şu an sınırın altında. Şirket bana bir yazı imzalattı; sınavda başarısız olursam alt bir görevde yeni bir sözleşme teklif edileceği yazıyor. Eğer bu yeni (alt) sözleşmeyi kabul etmezsem işten ayrılma durumunda ihbar ve kıdem tazminatı haklarım ne olur?
Öncelikle personelin statüsünü netleştirelim: Aracı kurum çalışanları (banka iştirakleri veya özel aracı kurumlar fark etmeksizin) 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir. Ancak yaptıkları iş, SPK mevzuatıyla sıkı sıkıya bağlıdır. Bu durumun hukuki sonuçları şunlardır:
1. Lisans Kaybı "Geçerli Neden" midir?
Evet. Bir işçinin yapması gereken iş için yasal olarak zorunlu olan ehliyeti veya lisansı (SPK Lisansı gibi) kaybetmesi ya da alamaması, işveren açısından "Geçerli Nedenle Fesih" hakkı doğurur. Ancak bu, işçinin tazminatsız kapıya konulacağı anlamına gelmez.
2. Alt Görev Teklifi ve "Esaslı Değişiklik"
Şirketin size imzalattığı yazı, aslında İş Kanunu Madde 22 kapsamındaki "Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik" hazırlığıdır. Durum: Lisansınız olmadığı için uzmanlık kadrosunda çalışamazsınız. İşveren size "gel seni gişeye veya idari işlere alalım" diyor.
Reddetme Hakkı: Siz bu alt görevi (düşük maaş veya statü kaybı nedeniyle) kabul etmek zorunda değilsiniz. Kabul etmediğiniz takdirde işveren sözleşmenizi feshedecektir.
3. Tazminat Haklarınız: Kıdem ve İhbar
Kıdem Tazminatı: Lisans alamamanız sizin kasıtlı bir kusurunuz (hırsızlık, devamsızlık vb.) değildir. Bu nedenle, en az 1 yıllık kıdeminiz varsa Kıdem Tazminatınızı her halükarda alırsınız.
İhbar Tazminatı: İşveren size aylar öncesinden o yazıyı imzalatarak aslında "bak eylülde sınavı geçemezsen durumun bu olacak" diyerek bir nevi ihbar öneli (ön bildirim) yerine getirmiştir. Ancak, eylül ayı geldiğinde işveren sizi "pat" diye kapıya koyarsa veya ihbar süresine uygun bir bildirim süresi tanımadan sözleşmeyi bitirirse İhbar Tazminatı da ödemek zorundadır. Sadece o kağıdı imzalatmış olması, ihbar tazminatı borcunu otomatik olarak silmez.
Hukuki sonuç ve izlenecek yol:
Eylül sınavına asılmalı (en temiz yol budur). Başarısızlık halinde işveren "alt görevi kabul ediyor musun?" dediğinde, istemiyorsa "çalışma koşullarında esaslı değişikliği kabul etmediğini" yazılı olarak bildirmelidir. İşveren bu durumda sözleşmeyi feshedecektir. Bu fesih "geçerli neden"e dayansa da (lisans yokluğu), işçinin kıdem ve (eğer süre verilmemişse) ihbar tazminatını ödemekle yükümlüdür.