DİSK-AR, "İşçi Sınıfının Geçim Krizi Raporu"nu yayımladı. Asgari ücretin erimesi, adaletsiz vergi dilimleri ve emeklilerin içler acısı durumu tüm çıplaklığıyla verilerde. İşte çarpıcı sonuçlar...
DİSK-AR (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi), işçi sınıfının son yıllarda derinleşen ekonomik çıkmazını gözler önüne seren "İşçi Sınıfının Geçim Krizi Raporu: Asgari Ücret, Vergi, Emeklilik" araştırmasını yayımladı.
Rapora göre Türkiye, sendikasızlaştırma ve güvencesizleştirme politikaları neticesinde hızla bir "asgari ücretliler ülkesi"ne dönüştü. 2026 yılı itibarıyla daha belirlendiği gün açlık sınırının altında kalan net asgari ücret, yılın beşinci ayı (Mayıs) itibarıyla yoksulluk sınırının sadece dörtte birine denk geliyor.
1. Asgari Ücret Artık 'Ortalama Ücret' Haline Geldi
Türkiye’de toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamının %10 gibi son derece dar bir seviyede kalması, asgari ücreti fiilen ortalama maaş haline getirdi. Avrupa ülkelerinde TİS kapsamı %60’ın üzerindeyken, Türkiye asgari ücretin yaygınlığı bakımından Avrupa’da ilk sırada yer alıyor.
- Büyümeden Pay Alınamıyor: Asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı 1974 yılında %80,6 iken, 2026 yılında %45,7’ye kadar geriledi.
- 23 Cumhuriyet Altını Kayıp: Asgari ücretlinin alım gücü 2005 yılından bu yana toplamda 23 Cumhuriyet altını değerinde kayba uğradı.
- Gıda Erişimi Kısıtlı: Türkiye’deki bir asgari ücretlinin dana eti alım gücü, Hollanda’daki bir işçinin dörtte biri, Fransa’dakinin ise ancak üçte biri düzeyinde.
- Asgari Ücret Altı Çalışanlar: Her 100 çalışandan 15'i yasal asgari ücretin bile altında bir ücretle hayatta kalmaya çalışıyor.
2. Vergi Sistemi Adaletsiz: İşçi, Şirketlerden Daha Çok Vergi Ödüyor!
Raporda öne çıkan en çarpıcı bölümlerden biri de vergi sistemindeki adaletsizlik oldu. "Az kazanandan çok, çok kazanandan az" mantığıyla işleyen sistem, yükü tamamen tabana yaymış durumda.
Yılın 3 Ayı Vergiye Gidiyor: 2026 yılında bir işçinin brüt ücretinin ortalama dörtte birinden fazlası vergi ve kesintilere gidiyor. İşçiler yılın ilk aylarında %21,6 vergi öderken, bu oran yıl içinde %29,7’ye çıkıyor.
- Dilim Oyunu: Gelir vergisinin en düşük tarife dilimi şu an 190 bin TL sınırında. Eğer 2000 yılından beri bu dilimler asgari ücret artış oranında yükseltilseydi, ilk vergi dilimi 658 bin TL olacaktı.
- Dolaylı Vergi Kıskacı: Toplanan her 100 TL'lik verginin 64 TL'si, zenginle fakirin markette aynı oranda ödediği dolaylı vergilerden oluşuyor.
- İşçi vs. Sermaye: Toplam vergi gelirleri içinde işçilerin ödediği pay %19,6 iken, kâr rekorları kıran sermayenin (şirketlerin) payı %13,1'de kaldı.
3. Sefalet Emekliliği: Her 3 Emekliden 2'si Çalışmak Zorunda
Onlarca yıl prim ödeyen ve ülkenin büyümesine katkı sunan emekliler, emeklilik sistemindeki köklü ve olumsuz değişikliklerin kurbanı oldu.
- Maaşlar Asgari Ücretin Altında: 2002 yılında ortalama emekli aylığının asgari ücrete oranı %122 iken, bu oran 2025'te %84'e geriledi. Emekli aylıkları asgari ücretin %16 altına düştü.
- Milli Gelirden Düşen Pay: Ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranı 2002’de %46,4 iken, 2025’te %31,6’ya çakıldı.
- Geçim İçin Mecburen İş Aramak: Düşük aylıklar nedeniyle çalışmak veya iş aramak zorunda kalan emeklilerin oranı 2002'de %36,6 iken, bu oran %69,5’e yükseldi. Bugün her üç emekliden ikisi geçinebilmek için ileri yaşında çalışmaya devam ediyor.
Raporun Özeti: Geçmişten Günümüze Büyük Aşınma
DİSK-AR raporunda yer alan ve ekonomik erimeyi en net gösteren makro verilerin karşılaştırması şu şekilde:
| Gösterge Türü | Geçmiş Dönem Verisi | Güncel Dönem Verisi (2025/2026) |
| Asgari Ücretin Milli Gelire Oranı | %80,6 (1974) | %45,7 (2026) |
| Toplanan Dolaylı Vergilerin Payı | %48 (36 yıl önce) | %64 (2026) |
| Ortalama Emekli Aylığının Asgari Ücrete Oranı | %122 (2002) | %84 (2025) |
| Çalışmak / İş Aramak Zorunda Olan Emekli Oranı | %36,6 (2002) | %69,5 (2025) |
DİSK-AR, raporun sonuç bölümünde acil olarak sendikal hakların önünün açılması, gelir vergisi dilimlerinin gerçekçi seviyelere çekilmesi ve emeklilikte intibak yasasıyla aylık bağlama oranlarının düzeltilmesi gerektiğinin altını çiziyor.