Emek Araştırmaları Derneği (EMEK-AR), Türkiye’deki iş teftiş mekanizmalarının kurumsal kapasitesini ve güncel istatistiklerini inceleyen kapsamlı bir rapor yayımladı. Dr. Fatih Güngör imzasını taşıyan çalışmada, artan işyeri ve çalışan sayısına karşılık aktif görev yapan iş müfettişi kadrosundaki daralmaya ve bunun denetim süreçlerine yansıyan yapısal etkilerine dikkat çekildi.
Çalışan Başına Düşen Müfettiş Sayısında Yapısal Yetersizlik
Raporda yer alan uluslararası karşılaştırmalı verilere göre, Türkiye'deki işgücü piyasasının büyüklüğü ile mevcut müfettiş kadroları arasında ciddi bir sayısal orantısızlık bulunuyor. Türkiye'de her 100 bin çalışana düşen iş müfettişi sayısı 2,8 seviyesindeyken, bu oran kurumsal teftiş altyapısı güçlü olan Almanya'da 14,4, Bulgaristan'da ise 14,1 olarak kaydedildi. İstatistiki veriler, 2017 yılından bu yana Türkiye'deki çalışan nüfusun yaklaşık 4,5 milyon artış göstermesine rağmen, sahada aktif olarak denetim yürüten iş müfettişi kadrosunun 1.019'dan 917'ye gerilediğini ve kurumsal iş yükünün belirgin şekilde arttığını gösteriyor.
Denetim Türleri ve Yıllara Göre Değişim Oranları
Raporda, tescilli işyeri sayısının son 14 yılda yüzde 69,1 oranında artış kaydettiği, buna karşılık kurumsal ve mevzuatsal dönüşümler sebebiyle iş sağlığı ve güvenliği teftişlerinin yüzde 56,3 oranında azaldığı belirtildi. Ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı ve izin hakları gibi temel çalışma ilişkilerini kapsayan "işin yürütümü" yönünden yapılan teftiş süreçlerinde de yapısal bir daralma yaşandığı vurgulanan raporda, 2024 yılı resmi istatistiklerine göre mevcut sınırlı kadroyla işyerlerinin çok büyük bir bölümünün işin yürütümü yönünden dönemsel olarak denetlenemediği ifade edildi.
"Haberli Teftiş" Uygulaması ve Yaptırım Süreçleri Ele Alındı
Bakanlık tarafından uygulamaya konulan ve "proaktif teftiş" olarak adlandırılan önceden haberli denetim modeli de raporda analitik bir değerlendirmeye tabi tutuldu. Habersiz denetimlerin azalmasının sahada gerçek durumun tespit edilmesini güçleştirdiği savunulan raporda, geçmiş yıllardaki Meclis Araştırma Komisyonu tutanaklarına ve saha tanıklıklarına da atıfta bulunuldu. Mevzuattaki eksiklikler nedeniyle ağır ihlallerde bile idari yaptırımlar yerine sürekli "süre verme" yönteminin tercih edilmesinin caydırıcılığı zayıflattığı belirtilirken, zorunlu arabuluculuk gibi uygulamaların da uyuşmazlıkları teftiş ve yargı mekanizmasının dışına taşıdığı tespiti yapıldı.
Yayın Tarihi: 31 Mayıs 2026
(Kaynak: Emek Araştırmaları Derneği (EMEK-AR) "Türkiye'de İş Teftişi" Araştırma Raporu)