Pandemi sonrası yaygınlaşan uzaktan çalışma modeli iş hayatında yeni hukuki tartışmaları da beraberinde getirdi. Özellikle mesai saatleri dışında gönderilen:
- WhatsApp mesajları,
- Teams görevleri,
- gece e-postaları
artık iş mahkemelerinde daha fazla dava konusu oluyor. Son dönemde verilen bazı yargı kararları ve hukuk değerlendirmeleri ise dikkat çekici: Mesai dışındaki dijital iş talimatları bazı durumlarda “fazla çalışma” kapsamında değerlendirilebiliyor.
Yargıdan dikkat çeken “WhatsApp” değerlendirmesi
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi’nin (BAM) yakın tarihli bir kararında, mesai saatleri dışında WhatsApp üzerinden verilen iş talimatlarının çalışma süresi kapsamında değerlendirilebileceği belirtildi. Mahkeme, işçiye fazla mesai ücreti ödenmesi gerektiğine hükmetti.
Kararda özellikle:
İş emri niteliğindeki mesajlar, sürekli yazışma baskısı, mesai sonrası görev verilmesi önemli kriterler arasında yer aldı.
WhatsApp kayıtları mahkemede delil olabiliyor
İş hukukçularına göre:
- WhatsApp yazışmaları,
- Teams kayıtları,
- Zoom toplantıları,
- e-posta trafiği,
sistem giriş çıkış kayıtları fazla mesai davalarında delil olarak kullanılabiliyor.
Özellikle işveren tarafından:
- Düzenli görev verilmesi,
- Sürekli dönüş beklenmesi,
- Gece çalışma talimatı gönderilmesi
durumunda işçinin fazla çalışma iddiası güçlenebiliyor.
Haftalık 45 saati aşan çalışma kritik sınır
4857 sayılı İş Kanunu’na göre: haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılıyor. Fazla çalışma ücretinin ise normal saat ücretinin: yüzde 50 zamlı ödenmesi gerekiyor. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin son dönem kararlarında da fazla mesai iddialarında: dijital kayıtların, fiili çalışma düzeninin, işveren talimatlarının önem taşıdığı vurgulanıyor.
“Sürekli ulaşılabilir çalışan” modeli tartışılıyor
Uzaktan çalışma sisteminde en büyük tartışmalardan biri: “mesainin ne zaman bittiği” sorusu. Birçok çalışan: akşam saatlerinde mesajlara cevap vermek zorunda kaldığını, hafta sonu iş takibinin sürdüğünü, sürekli çevrimiçi kalma baskısı yaşadığını belirtiyor. Çalışma hayatı uzmanları bunun: tükenmişlik, psikolojik baskı, iş-özel yaşam dengesinin bozulması gibi sorunları artırdığına dikkat çekiyor.
Avrupa’daki “bağlantıyı kesme hakkı” Türkiye’de de tartışılıyor
Avrupa’da bazı ülkelerde uygulanan: “right to disconnect” yani “bağlantıyı kesme hakkı” Türkiye’de de iş hukuku gündemine girmeye başladı. Bu modele göre çalışanların: mesai dışında mail cevaplama, telefon açma, mesaj takip etme zorunluluğu sınırlandırılıyor. Uzmanlara göre Türkiye’de de ilerleyen dönemde uzaktan çalışmaya ilişkin yeni yasal düzenlemeler gündeme gelebilir.
İşverenler açısından yeni hukuki riskler doğabilir
Uzmanlara göre kayıt dışı dijital fazla mesai uygulamaları: fazla mesai davaları, mobbing iddiaları, tazminat uyuşmazlıkları bakımından işverenler için yeni riskler oluşturuyor. Bu nedenle: çalışma saatlerinin yazılı belirlenmesi, dijital iletişim kurallarının netleştirilmesi, mesai kayıtlarının düzenli tutulması giderek daha önemli hale geliyor.
(Kaynak : İstanbul BAM 31. Hukuk Dairesi Esas No: 2022/2140)
