Emekli aylıklarında farklı yıllarda emekli olanlar arasında ortaya çıkan büyük farklara ilişkin tartışma yeniden gündemde. Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (KDK) aynı koşullara sahip işçiler arasında yalnızca emeklilik başvuru tarihinin farklı olması nedeniyle yaklaşık yüzde 30'a varan aylık farkı tespit etmesinin ardından gözler Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) çevrildi.
SGK'nın konuya ilişkin açıklamasında ise dikkat çeken bir bilgi yer aldı: Emekli aylıkları arasındaki söz konusu farkın giderilmesine yönelik herhangi bir çalışma bulunmuyor.
SGK: Şu anda çalışma yok
Kamu Denetçiliği Kurumu, emekli aylıkları arasında başvuru tarihine bağlı olarak ortaya çıkan farklar üzerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK'nın görüşünü aldı.
SGK, mevcut sistemde emekli aylıklarının sigortalının çalışma geçmişi, primleri, prime esas kazançları ve emeklilik talep tarihi gibi unsurlar dikkate alınarak hesaplandığını belirtti.
Ancak açıklamanın asıl dikkat çeken bölümü, KDK'nın ortaya koyduğu mağduriyetin giderilmesine yönelik herhangi bir çalışma bulunmadığının bildirilmesi oldu.
Başka bir ifadeyle KDK, sistemde ortaya çıkan sorunun giderilmesi için mevzuat değişikliği önerirken SGK, şu aşamada bu farkı ortadan kaldırmaya yönelik bir çalışma yürütmediğini söylüyor.
KDK yüzde 30'a varan fark tespit etti
Tartışmanın temelinde KDK'nın yaptığı inceleme bulunuyor.
Kurum, farklı tarihlerde emeklilik başvurusu yapan ve çalışma koşulları aynı olan işçiler açısından bağlanan emekli aylıklarını karşılaştırdı.
KDK'nın tespitlerine göre, yalnızca emeklilik başvuru tarihinin farklı olması nedeniyle bazı durumlarda aylıklar arasında yaklaşık yüzde 30'a varan fark oluşabiliyor.
Özellikle 2024 yılının sonu ile 2025 yılının başında emekli olan sigortalılar açısından ortaya çıkan fark, sorunun ne kadar önemli olabileceğini gösterdi.
Buradaki mesele, "2025 yılında emekli olan herkesin aylığı yüzde 30 düşük" şeklinde anlaşılmamalı. Yüzde 30, KDK'nın belirli karşılaştırmalarında tespit ettiği farkı ifade ediyor.
KDK çözüm için mevzuat değişikliği önerdi
KDK, yalnızca bireysel başvuruyu sonuçlandırmakla yetinmedi.
Kurum, aynı çalışma koşullarına sahip sigortalıların yalnızca emeklilik başvuru tarihleri farklı olduğu için önemli ölçüde farklı aylıklarla karşılaşmasının önüne geçilmesi amacıyla mevzuat değişikliği yapılmasını tavsiye etti.
KDK'nın yaklaşımının temelinde, emekli aylığının bir önceki yıl emekli olan kişinin aylığından belirgin biçimde düşük olmamasını sağlayacak daha öngörülebilir bir sistem oluşturulması düşüncesi bulunuyor.
Ancak bu tavsiye, tek başına mevcut emekli aylıklarını değiştiren bir düzenleme niteliğinde değil.
SGK'nın açıklaması neden önemli?
Çünkü burada artık yalnızca geçmişte ortaya çıkmış bir hesaplama farkından söz edilmiyor.
KDK'nın tespit ettiği sorunun giderilmesi için bir çözüm önerisi bulunuyor.
Buna karşın SGK, bu farkın giderilmesine yönelik bir çalışma olmadığını bildiriyor.
Dolayısıyla bugün itibarıyla emekli aylıklarında söz konusu farkları ortadan kaldıracak yeni bir düzenleme yürürlüğe girmiş değil.
Bu durum özellikle emeklilik koşullarını tamamlamak üzere olan çalışanlar açısından önem taşıyor.
Çünkü çalışan açısından emeklilik kararının ne zaman verileceği, yalnızca "artık çalışmak istemiyorum" meselesi değil. Dilekçe tarihinin bağlanacak aylık üzerinde etkili olabildiği bir sistemde, emeklilik tarihinin seçimi doğrudan gelecekteki gelirle bağlantılı hale geliyor.
Aynı çalışma, farklı emekli aylığı
Sorunun anlaşılması için basit bir örnek verelim.
İki işçinin;
- prim gün sayısı,
- sigortalılık süresi,
- prime esas kazançları
aynı olsun.
Bu iki işçiden biri emeklilik dilekçesini bir yıl önce, diğeri bir yıl sonra verdiğinde bağlanan aylıklar arasında önemli bir fark ortaya çıkabiliyor.
Bunun nedeni, emekli aylığının yalnızca ödenen primlerin toplamına göre belirlenmemesi.
Aylık hesabında çalışma dönemlerine ilişkin kazançların güncellenmesi, aylık bağlama oranları ve emeklilik talep tarihindeki ekonomik göstergeler gibi çeşitli unsurlar birlikte değerlendiriliyor.
Yüksek enflasyonun yaşandığı dönemlerde bu hesaplama mekanizmasının farklı yıllarda emekli olan kişiler arasında daha belirgin farklar yaratması mümkün.
Çalışan açısından sorun nerede?
Buradaki temel sorun yalnızca "emekli maaşım neden düşük?" sorusu değil.
Asıl sorun, emeklilik kararının çalışan açısından yeterince öngörülebilir olmaması.
Çalışan emeklilik koşullarını tamamladığında, "Bugün emekli olursam ne kadar aylık alacağım, birkaç ay veya bir yıl sonra emekli olursam aylığım ne kadar olacak?" sorularının cevabını bilmek istiyor.
Ancak farklı yıllarda emekli olan kişiler arasında önemli farklar ortaya çıkabiliyorsa, emeklilik tarihinin seçimi de başlı başına ekonomik bir karar haline geliyor.
İşte KDK'nın tespitinin önemi burada.
Şimdilik yeni bir düzenleme yok
KDK'nın tavsiyesi ile SGK'nın açıklaması birlikte değerlendirildiğinde mevcut tablo oldukça açık:
KDK, sorunun giderilmesi için mevzuat değişikliği öneriyor.
SGK ise bu farkın giderilmesine yönelik şu anda herhangi bir çalışma bulunmadığını bildiriyor.
Dolayısıyla emekli aylıkları arasındaki söz konusu farkın ortadan kaldırıldığına ilişkin yeni bir yasa, yönetmelik veya SGK uygulaması bulunmuyor.
Bu nedenle sosyal medyada veya bazı haberlerde yer alabilecek "emekli aylıklarındaki yüzde 30 fark gideriliyor" şeklindeki yorumlara şimdilik temkinli yaklaşmak gerekiyor.
Milyonlarca çalışanı ilgilendiren soru
Emekli aylığı hesabındaki farklılıklar, yalnızca bugün emekli olanları ilgilendiren bir konu değil.
Bugün çalışan milyonlarca kişi bir gün emekli olacak ve bağlanacak aylığın miktarı doğrudan çalışma hayatındaki gelirini belirleyecek.
Bu nedenle tartışmanın merkezinde yalnızca geçmişte oluşmuş farkların telafi edilip edilmeyeceği değil, gelecekte aynı sorunun yeniden ortaya çıkmasını önleyecek daha öngörülebilir ve anlaşılır bir emekli aylığı sisteminin kurulup kurulmayacağı sorusu da bulunuyor.
Şimdilik ise SGK'nın verdiği cevap net:
Emekli aylıkları arasındaki söz konusu farkın giderilmesine yönelik bir çalışma bulunmuyor.
Kaynak: Kamu Denetçiliği Kurumu; Sosyal Güvenlik Kurumu;
Bunlarda ilginizi çekebilir:
Yargıtay işçinin haklı feshi için tek hekim raporu yetmez dedi
Çalışma hayatında güvenceli esneklik dönemi
Arabuluculuk Tutanağındaki Eksik/Hatalı İfade, Tek Başına İşe İade Davasının Reddi İçin Yeterli Değil
Emekli aylığınız niye düşük çıkıyor